Plaatsing van voorwerpen in het register

Niet alle voorwerpen komen in aanmerking voor plaatsing in het register. Hieronder leest u welke criteria gelden en wat de procedure is als de minister van OCW besluit tot aanwijzing over te gaan.

Welke voorwerpen komen in aanmerking?

In het register staan alleen voorwerpen die eigendom zijn van particulieren, verenigingen en stichtingen. In de meeste gevallen geldt bescherming door de Erfgoedwet van een afzonderlijk voorwerp, maar in het register van beschermde cultuurgoederen staan ook hele verzamelingen. Het gaat hierbij niet alleen om beeldende kunst en kunstnijverheid. Ook voorwerpen die belangrijk zijn voor de vaderlandse geschiedenis of de wetenschapsgeschiedenis komen voor bescherming in aanmerking, evenals etnografica.

Het register van de beschermde cultuurgoederen en verzamelingen is digitaal te raadplegen via de website van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Uit privacy overwegingen en uit oogpunt van veiligheidszorg is het overzicht geanonimiseerd.

Wat zijn de criteria voor plaatsing in het register?

De voorwerpen die in het register staan hebben een bijzondere cultuurhistorische of wetenschappelijke betekenis of zijn van uitzonderlijke schoonheid en komen voor bescherming in aanmerking omdat zij onvervangbaar en onmisbaar worden geacht voor het Nederlandse cultuurbezit.

Onvervangbaarheid is van toepassing als er geen gelijksoortige voorwerpen (of verzamelingen) in goede staat in Nederland aanwezig zijn. Onmisbaarheid is lastiger te definiëren. Dit criterium wordt getoetst aan drie mogelijke functies:

  • Symboolfunctie: het voorwerp herinnert aan een persoon of gebeurtenis uit de Nederlandse geschiedenis;
  • Schakelfunctie: het voorwerp vormt een wezenlijk element in een voor Nederland belangrijke wetenschappelijke of culturele ontwikkeling;
  • Ijkfunctie: het voorwerp is uitgangspunt geweest bij de totstandkoming van andere voorwerpen van kunst en wetenschap.

Het register is een vrij statisch overzicht. Alleen in noodgevallen, zoals definitieve uitvoer van een onmisbaar en onvervangbaar cultuurgoed naar het buitenland, kunnen voorwerpen in aanmerking komen voor plaatsing in het register. 

Wie bepaalt de aanwijzing?

De minister van OCW kan ambtshalve besluiten om een voorwerp of verzameling onder bescherming van de Erfgoedwet te plaatsen. Een dergelijk besluit wordt door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed voorbereid.

De eigenaar van het cultuurgoed of de verzameling kan tegen het zogenaamde aanwijzingsbesluit bezwaar aantekenen. Tegen de beslissing op het bezwaarschrift kan de eigenaar vervolgens in beroep gaan bij de rechter.

Hoort bij