Wet tot behoud van Cultuurbezit

• Aan welke eisen moet ik als eigenaar of beheerder van een voorwerp vallend onder de Wet tot behoud van cultuurbezit voldoen?

  Als een beschermd voorwerp binnen Nederland van verblijfplaats verandert, moet de eigenaar dit melden aan de Erfgoedinspectie.
  Dit kan per brief of per e-mail. Deze melding is voor de Erfgoedinspectie van belang om zicht te blijven houden op de verblijfplaats van een beschermd voorwerp.

  Tijdelijke verplaatsing naar het buitenland
  Wanneer een beschermd voorwerp bijvoorbeeld voor een tentoonstelling tijdelijk naar het buitenland wordt gebracht, is hiervoor toestemming nodig van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. De eigenaar moet het voornemen hiertoe schriftelijk melden aan de Erfgoedinspectie. Deze zal namens de minister schriftelijk toestemming verlenen. In zeer uitzonderlijke gevallen kan de minister toestemming weigeren. Dat is het geval als verlies van het werk voor Nederland te vrezen is. Uitvoer van het voorwerp is dan verboden.
  Voor tijdelijke uitvoer van een beschermd voorwerp buiten de Europese Unie is ook een uitvoervergunning nodig.

  Verkoop
  Het is toegestaan om een beschermd voorwerp binnen Nederland te verkopen. De verkoop en de naam van de nieuwe eigenaar moet worden gemeld aan de Erfgoedinspectie. Hiermee blijft de Nederlandse staat op de hoogte van de verblijfplaats van het voorwerp. De verkoper is bovendien verplicht de koper te informeren over de beschermde status van het voorwerp.
  Voor definitieve uitvoer of verkoop aan het buitenland van een beschermd voorwerp moet de eigenaar toestemming vragen aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Deze heeft vier weken de tijd om bezwaar te maken tegen de voorgenomen uitvoer of verkoop. Als de minister geen bezwaar heeft, dan kan de eigenaar het voorwerp gedurende een jaar vanaf het moment van de melding uitvoeren en in het buitenland verkopen. Mocht de minister echter wel bezwaar tegen het voornemen maken, dan geldt een periode van maximaal acht maanden waarin de Staat der Nederlanden tot aankoop kan beslissen.

Naar boven

Registratie

• Hoe kan ik zelf mede bijdragen aan het beschermen van (mijn) cultuurbezit?

  Voor de bescherming van uw cultuurbezit is het van belang om de beschikbare informatie zo compleet en gestructureerd mogelijk vast te leggen. Een voorwerp dat onrechtmatig wordt uitgevoerd of wordt gestolen is makkelijker terug te vinden als de objectggegevens bekend zijn. Daarom zijn een goede beschrijving en een foto van het object zijn noodzakelijk. Ook bij uitwisselen van informatie over cultuurgoederen is het van belang om de beschikbare informatie zo compleet en gestructureerd mogelijk vast te leggen.

  Bij beschrijving gaat het bijvoorbeeld om het vastleggen van een aantal kerngegevens van het kunstwerk. Een mogelijkheid om dit op een eenvoudige maar doeltreffende manier te doen, is volgens de gegevens in het Modelformulier registratie. De vast te leggen gegevens over cultuurvoorwerpen in het formulier, zijn gebaseerd op de zogenaamde Object-ID, een door het Smithsonian Institution in de VS ontwikkelde standaard voor het maken van een basisbeschrijving van kunst en antiek. Aan de beschrijving worden bijvoorbeeld de volgende kenmerken toegevoegd: Soort object, materiaal en techniek, afmetingen en bijzonderheden en indien bekend: titel, datering, maker of land/streek van herkomst. Aanvullende informatie zoals kopieën van taxatierapporten, facturen en foto's zijn ook zeer nuttig voor het inzicht in de herkomst of authenticiteit van een voorwerp. In deze korte handleiding Fotograferen vindt u enkele tips voor het doeltreffend en visueel vastleggen van het object.

Naar boven

Illegale handel in cultuurgoederen

• Illegale handel in cultuurgoederen: hoe zit dat?

  Op internet worden alledaagse producten als kunst & antiek aangeboden. De meeste van deze goederen mogen legaal worden verhandeld, maar met de toenemende vraag naar kunst en antiek neemt ook de illegale handel in wettelijk beschermd kunst en antiek toe (dit noemen we cultuurgoederen). Ook kunnen gestolen voorwerpen worden aangeboden. Nederland levert op nationaal en internationaal niveau een bijdrage aan de bestrijding van de illegale handel. In de afgelopen eeuwen zijn veel waardevolle voorwerpen zoals kunst, antiek en oudheden uit hun oorspronkelijke omgeving weggehaald. Nationaal en internationaal zijn dan ook maatregelen genomen om deze 'leegroof' tegen te gaan. Stel vragen, onderzoek, controleer. Verzeker u ervan dat u een land en zijn bevolking niet van hun wettelijk beschermde culturele erfgoed berooft. Als u twijfelt, kunt u via informatie op internet, via vakliteratuur of op deze site meer informatie vinden. Laat uw gezonde verstand spreken en vertrouw op uw gevoel: als iets te mooi lijkt om waar te zijn, dan is dat meestal ook zo. Als cultuurgoederen voor extreem lage prijzen worden aangeboden, kunt u er bijna altijd van uitgaan dat het om illegale handel gaat of om namaak. Let op: handel in dit soort goederen kan een illegale activiteit zijn!

  UNESCO-verdrag beschermt bijzondere kunstvoorwerpen Kunstvoorwerpen die voor een land van belang zijn als cultureel erfgoed krijgen extra bescherming. In 1970 heeft UNESCO een internationaal verdrag opgesteld dat illegale invoer, uitvoer en eigendomsoverdracht van cultuurgoederen wil tegengaan. De uitgangspunten van het UNESCO-verdrag 1970 zijn:
  • Cultuurgoederen zijn belangrijk voor de beschaving in het algemeen en voor de nationale cultuur van een land.
  • Uitwisseling van culturele voorwerpen vergroot de kennis van de geschiedenis van de mens, verrijkt het culturele leven van alle volken en leidt tot meer begrip en waardering tussen verschillende culturen. Effectieve bescherming tegen illegale handel kan alleen als zij nationaal én internationaal wordt georganiseerd. De bescherming is gericht op internationale samenwerking voor het terugvragen van cultuurgoederen die niet volgens de regels van de staat van herkomst zijn uitgevoerd of daar zijn gestolen. In 2009 is Nederland partij geworden bij het UNESCO-verdrag 1970. Het verdrag is door 120 landen bekrachtigd.

  UNESCO-verdrag in Nederland
  Het is verboden in Nederland een cultuurgoed binnen te brengen dat niet volgens de regels van het land waar het vandaan komt is uitgevoerd, of dat daar gestolen is. Dit staat in de Uitvoeringswet UNESCO-verdrag 1970, die sinds 2009 van kracht is. Deze wet maakt het mogelijk om illegale handel in cultureel erfgoed tegen te gaan. Deze handel kan ook een illegale activiteit zijn. Maar ook toeristen kunnen zich, al dan niet bewust, schuldig maken aan het illegaal uitvoeren van bijzondere kunstvoorwerpen. Reizigersinformatie is te vinden op de site van de Douane: ik wil cultuurgoederen uitvoeren. Elke verdragsstaat bepaalt zelf welke voorwerpen behoren tot het cultureel erfgoed en welke regels daarop van toepassing zijn. Mocht een dergelijk voorwerp in Nederland aangetroffen worden, dan kan de verdragsstaat waar het vandaan komt of de 'rechthebbende' de teruggave vorderen. De minister van Onderwijs Cultuur en Wetenschap is bevoegd om een beschermd cultuurgoed dat in Nederland wordt aangetroffen in bewaring te laten nemen, zodat een verdragsstaat een teruggaafprocedure kan starten.
  Let op: Naast de bescherming die de Uitvoeringswet UNESCO-verdrag biedt aan cultuurgoederen, blijft de mogelijkheid altijd openstaan voor de politie en de autoriteiten in het land van herkomst om gebruik te maken van strafrechtelijke vervolging.

  Beschermde cultuurgoederen
  In Nederland is een aantal bijzondere voorwerpen beschermd door de Wet tot behoud van cultuurbezit. Tot de Nederlandse beschermde cultuurgoederen behoren:
  • bepaalde voorwerpen of verzamelingen van particulieren, zoals het portret van Jan Six door Rembrandt, zie artikel 1 uit de Wbc.
  • voorwerpen uit openbare collecties (zoals musea, archieven en bibliotheken), uit kerkelijke collecties, onderdelen van beschermde monumenten en onrechtmatig opgegraven voorwerpen, zie artikel 14a uit de Wbc.
  Deze voorwerpen mogen alleen met de juiste papieren Nederland verlaten. Als verdragsstaat kan Nederland zelf Nederlandse cultuurgoederen terugvragen bij een van de verdragsstaten als zij onrechtmatig zijn uitgevoerd. Overtreding van de Wbc kan een economisch delict zijn. Cultuurgoederen die uit een oorlogsgebied komen, worden beschermd via de Wet tot teruggave cultuurgoederen afkomstig uit een bezet gebied (2007). Voor Irak gelden nog steeds speciale regels.

  Meer informatie over in- en uitvoer van cultuurgoederen
  De Erfgoedinspectie of de Belastingdienst/douane kan aangeven of een voorwerp wel of niet uitgevoerd mag worden. Ook de brochure Invoer en uitvoer van cultuurgoederen bevat veel informatie. De meeste landen hebben een officiële instantie die de aanvragen voor uitvoer van culturele goederen beoordeelt en vergunningen afgeeft. Meestal is dit het Nationaal Museum of het ministerie van Cultuur. Het is ook mogelijk om informatie in te winnen bij de Nederlandse ambassade of het consulaat in het land van verblijf.

Naar boven